Menu
NEWS & ACTIVITIES

วิกฤตช่องแคบฮอร์มุซกับอนาคตปุ๋ยเคมีไทย จากความผันผวนของตลาดโลกสู่ความมั่นคงและความยั่งยืนระยะยาว

ความขัดแย้งในตะวันออกกลางตั้งแต่ปลายเดือนกุมภาพันธ์ 2569 ซึ่งส่งผลให้การเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซหยุดชะงักอย่างรุนแรง ได้สะท้อนให้เห็นถึงความเปราะบางของห่วงโซ่อุปทานปุ๋ยเคมีโลก เนื่องจากช่องแคบดังกล่าวเป็นเส้นทางสำคัญในการขนส่งพลังงานและวัตถุดิบปุ๋ยจากภูมิภาคอ่าวเปอร์เซีย โดยเฉพาะยูเรีย แอมโมเนีย และกำมะถัน ซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญในการผลิตปุ๋ยไนโตรเจนและฟอสเฟต ผลกระทบจึงไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะการขนส่งสินค้า แต่ขยายไปถึงต้นทุนพลังงาน ค่าระวางเรือ การประกันภัย และความสามารถในการจัดหาวัตถุดิบของประเทศผู้นำเข้าทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย
 
ในช่วงแรกของวิกฤต ราคาวัตถุดิบปุ๋ยโลกปรับสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ข้อมูลจากองค์การการค้าโลก (WTO) ระบุว่า ราคายูเรียเพิ่มจากประมาณ 400 ดอลลาร์สหรัฐต่อตันก่อนเกิดวิกฤต เป็นมากกว่า 850 ดอลลาร์สหรัฐต่อตันในเดือนเมษายน ก่อนปรับลดลงเหลือประมาณ 453 ดอลลาร์สหรัฐต่อตันในเดือนมิถุนายน ขณะที่ราคา DAP เพิ่มจากประมาณ 580 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน เป็นประมาณ 770 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน [1] การปรับตัวดังกล่าวสะท้อนว่า แม้ปริมาณการผลิตปุ๋ยในบางประเทศไม่ได้ลดลงโดยตรง แต่ความไม่แน่นอนของเส้นทางขนส่งและต้นทุนวัตถุดิบสามารถผลักดันให้ราคาตลาดโลกปรับสูงขึ้นได้อย่างมีนัยสำคัญ
 
สำหรับประเทศไทย วิกฤตครั้งนี้สะท้อนความเสี่ยงเชิงโครงสร้างจากการพึ่งพาการนำเข้าปุ๋ยเคมีและวัตถุดิบจากต่างประเทศ โดยข้อมูลธนาคารแห่งประเทศไทยระบุว่า ในปี 2568 [2] ประเทศไทยนำเข้าปุ๋ยเคมีจากตะวันออกกลางประมาณร้อยละ 34 ของมูลค่าการนำเข้าปุ๋ยเคมีทั้งหมด และนำเข้ายูเรียจากภูมิภาคดังกล่าวประมาณร้อยละ 71 ของมูลค่าการนำเข้ายูเรีย เมื่อการขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้รับผลกระทบ ประเทศไทยจึงเผชิญทั้งความเสี่ยงด้านความเพียงพอของสินค้าและต้นทุนการนำเข้าที่เพิ่มขึ้น โดยในช่วงแรกต้นทุนยูเรียของผู้ประกอบการปรับเพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 20-50 และเกิดความตึงตัวของสินค้าในบางพื้นที่
 
อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงด้านการขาดแคลนสามารถบรรเทาได้จากการบริหารสินค้าคงคลังและการจัดหาแหล่งนำเข้าทดแทน ข้อมูลสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติระบุว่า ในช่วงกลางเดือนมีนาคม ประเทศไทยมีปริมาณยูเรียคงคลังประมาณ 325,000 ตัน และมีแผนนำเข้าเพิ่มเติมในเดือนเมษายน ประมาณ 100,000 ตัน ทำให้มีปริมาณสินค้ารวมประมาณ 425,000 ตัน ซึ่งในขณะนั้นประเมินว่าสามารถรองรับความต้องการได้ถึงประมาณสิ้นเดือนสิงหาคม [3] สถานการณ์ดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า การมีระบบติดตามสินค้าคงคลัง การประสานงานระหว่างภาครัฐและเอกชน และความสามารถในการปรับเปลี่ยนแหล่งจัดซื้อ มีบทบาทสำคัญต่อการรักษาความต่อเนื่องของอุปทานปุ๋ยภายในประเทศ
 
เมื่อเข้าสู่ช่วงครึ่งหลังของปี 2569 ตลาดวัตถุดิบปุ๋ยโลกเริ่มผ่อนคลายลงบางส่วน แต่การปรับตัวของราคาแตกต่างกันตามชนิดสินค้า โดยรายงานตลาด ณ วันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า ราคายูเรียชนิด Granular ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อยู่ที่ประมาณ 440–475 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน CFR ขณะที่แอมโมเนียมซัลเฟตอยู่ที่ประมาณ 250–260 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน CFR ส่วน DAP ยังมีราคาเสนอขายสูงที่ประมาณ 920–930 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน CFR และโพแทชชนิด Standard MOP อยู่ที่ประมาณ 370–400 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน CFR [4]
 
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่า แม้แรงกดดันด้านราคาจากวิกฤตเริ่มลดลง แต่ต้นทุนวัตถุดิบปุ๋ยแต่ละประเภทไม่ได้ปรับลดลงในอัตราเดียวกัน ยูเรียยังผันผวนตามความต้องการนำเข้าของอินเดียและสถานการณ์ตะวันออกกลาง ขณะที่แอมโมเนียมซัลเฟตได้รับแรงพยุงจากข้อจำกัดด้านอุปทานของจีน ส่วนฟอสเฟตยังมีต้นทุนสูงจากข้อจำกัดด้านการส่งออกและต้นทุนกำมะถัน ในทางกลับกัน โพแทชเริ่มเผชิญแรงกดดันด้านราคาจากสินค้าคงคลังจีนที่สูงและความต้องการตามฤดูกาลที่ชะลอตัว
 
ประเด็นสำคัญสำหรับประเทศไทยคือ การปรับลดลงของราคาวัตถุดิบในตลาดโลกไม่ได้หมายความว่า ราคาปุ๋ยสำเร็จรูปภายในประเทศจะลดลงทันที เนื่องจากผู้ประกอบการยังมีต้นทุนสินค้าคงคลังเดิม ระยะเวลาการนำเข้า ค่าขนส่งและความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยนเข้ามาเกี่ยวข้อง นอกจากนี้ ความต้องการใช้ปุ๋ยที่แตกต่างกันตามฤดูกาลเพาะปลูกยังส่งผลต่อจังหวะการจัดซื้อและการกระจายสินค้าในประเทศ จึงจำเป็นต้องพิจารณาสถานการณ์ทั้งด้านราคาและความพร้อมของสินค้าไปพร้อมกัน
 
ในระยะยาว วิกฤตครั้งนี้ควรเป็นจุดเริ่มต้นของการทบทวนแนวทางสร้างความมั่นคงด้านปุ๋ยเคมีของประเทศไทยโดยไม่จำเป็นต้องมุ่งสู่การผลิตวัตถุดิบทุกชนิดภายในประเทศ แต่ควรพัฒนาระบบจัดหาที่มีความยืดหยุ่น ลดการพึ่งพาแหล่งอุปทานหรือเส้นทางขนส่งใดเส้นทางหนึ่งมากเกินไป รวมถึงส่งเสริมความร่วมมือทางการค้าระยะยาวกับประเทศผู้ผลิตหลัก เพื่อให้สามารถรักษาความต่อเนื่องของสินค้าและบริหารต้นทุนได้อย่างเหมาะสม
 
ขณะเดียวกัน ประเทศไทยควรพิจารณาโอกาสในการพัฒนาศักยภาพการผลิตวัตถุดิบบางประเภทภายในประเทศโดยเฉพาะการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรโพแทช ตลอดจนการพัฒนาอุตสาหกรรมปุ๋ยผสมและปุ๋ยสูตรเฉพาะให้สอดคล้องกับความต้องการของพืชและพื้นที่เพาะปลูก อย่างไรก็ตาม การลงทุนดังกล่าวจำเป็นต้องประเมินความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ และการยอมรับของชุมชนอย่างรอบด้าน เพื่อให้การพัฒนาอุตสาหกรรมสามารถดำเนินไปได้อย่างยั่งยืน
 
อีกประเด็นหนึ่งที่มีความสำคัญไม่แพ้การจัดหาวัตถุดิบ คือ การเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ยของภาคเกษตรไทยโดยส่งเสริมการใช้ปุ๋ยตามผลวิเคราะห์ดินและความต้องการธาตุอาหารของพืช ภายใต้หลักการใช้ปุ๋ยอย่างถูกชนิด ถูกอัตรา ถูกเวลา และถูกวิธี ควบคู่กับการใช้เทคโนโลยีเกษตรแม่นยำและระบบข้อมูลเพื่อช่วยตัดสินใจ การเพิ่มประสิทธิภาพดังกล่าวจะช่วยลดการใช้ปุ๋ยเกินความจำเป็น ลดต้นทุนต่อหน่วยผลผลิต และลดการสูญเสียธาตุอาหารสู่สิ่งแวดล้อม โดยไม่กระทบต่อศักยภาพการผลิตทางการเกษตร
 
นอกจากนี้ การส่งเสริมเทคโนโลยีปุ๋ยที่เพิ่มประสิทธิภาพการใช้ธาตุอาหาร เช่น ปุ๋ยควบคุมการปลดปล่อยธาตุอาหาร สารยับยั้งการสูญเสียไนโตรเจน และการใช้วัสดุอินทรีย์ร่วมกับปุ๋ยเคมีอย่างเหมาะสม อาจช่วยลดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ ทั้งนี้ จำเป็นต้องพิจารณาประสิทธิผลและความคุ้มค่าของเทคโนโลยีให้เหมาะสมกับชนิดพืชและสภาพการเพาะปลูกของประเทศไทย
 
การพัฒนาระบบข้อมูลร่วมกันตลอดห่วงโซ่อุปทานก็เป็นอีกกลไกสำคัญ โดยภาครัฐ ผู้ผลิต ผู้นำเข้า ผู้จำหน่ายและเกษตรกรควรมีข้อมูลที่เชื่อมโยงกันมากขึ้น ทั้งด้านปริมาณสินค้าคงคลัง ความต้องการใช้ปุ๋ย ต้นทุน และแนวโน้มการเพาะปลูก เพื่อสนับสนุนการวางแผนจัดหาและกระจายสินค้า ลดความเสี่ยงจากการขาดแคลนหรือการสำรองสินค้าเกินความจำเป็น ตลอดจนเพิ่มความสามารถในการรับมือกับวิกฤตในอนาคต
 
กล่าวโดยสรุป วิกฤตช่องแคบฮอร์มุซไม่ได้เป็นเพียงปัญหาด้านราคาปุ๋ยในระยะสั้น แต่เป็นสัญญาณเตือนถึงความจำเป็นในการปรับโครงสร้างการบริหารจัดการปุ๋ยเคมีของประเทศไทย จากระบบที่ให้ความสำคัญกับการจัดหาสินค้าให้เพียงพอ ไปสู่ระบบที่สามารถบริหารความเสี่ยงด้านอุปทาน มีต้นทุนแข่งขันได้ ใช้ปุ๋ยอย่างมีประสิทธิภาพ และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม การสร้างสมดุลระหว่างความมั่นคงทางการเกษตร ความสามารถในการแข่งขัน และความยั่งยืนจึงเป็นทิศทางสำคัญที่ประเทศไทยควรให้ความสำคัญในระยะต่อไป

หมายเหตุและเอกสารอ้างอิง
[1] World Trade Organization (WTO). (2026). Fertilizer trade impacted by Strait of Hormuz conflict. 10 July 2026.
[2] Bank of Thailand (BOT). (2026). Monetary Policy Report, Q1/2026 - Box 1: Risks from the war in the Middle East.
[3] Office of the National Economic and Social Development Council (NESDC). (2026). Thai Economic Performance in Q1/2026 and Outlook for 2026.
[4] Global Fertilizer Market. (2026). Executive Summary - Global Fertilizer Market, 6 November 2026. เอกสารสรุปสถานการณ์ตลาดวัตถุดิบปุ๋ยโลก
BACK